اسب نژاد دره شوری

در این مقاله قصد داریم در مورد اسب نژاد دره شوری صحبت نماییم. پیشنهاد می‌کنیم تا پایان با ما همراه باشید. قشقایی یکی از ایل‌های شکوهمند و کهن ایران است. ایل قشقایی از ترکیبی از قبایلی باریشه‌های ترک، کرد، لر و عرب تشکیل‌شده است، اما بیشتر آن‌ها ترک هستند. تقریباً همه آن­‌ها با گویش ترکی آغوز غربی صحبت می‌­کنند که آن را ترکی می‌­نامند. مرکز اصلی زندگی ایل قشقایی استان فارس است. اما قلمرو زندگی آن‌­ها مناطق دیگر ازجمله خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، بوشهر و جنوب اصفهان را نیز در برمی‌گیرد.

مردم این ایل عمدتاً از مسلمانان شیعه هستند. نام قشقایی از کلمه ترکی «قشقا» گرفته‌شده است که به معنی اسب پیشانی‌سفید است. اکثریت مردم قشقایی در اصل چوپان­‌های عشایر بودند وعده‌ای از آن­‌ها هنوز هم این‌گونه باقی‌مانده‌اند. قشقایی‌­ها همه‌ساله بین مناطق سردسیر و گرمسیر کوچ می‌­کنند. ایل بزرگ قشقایی از پنج طایفه اصلی تشکیل‌شده است. این طوایف شامل دره شوری، عمله، کشکولی بزرگ، فارسیمدان، شش بلوکی و کشکولی کوچک هستند.

پرورش اسب در ایل قشقایی

 به گواهي تاريخ اولين كسانی كه اسب را رام كرده و آن را به‌كار گرفتند اقوام عشایری بودند که به دامداری مشغول بودند. مردم ایل قشقایی علاقه زیادی به اسب­‌های اصیل داشته و احترام ویژه­ ای برای آن­‌ها قائل هستند. تربیت اسب در ایل قشقایی بسیار مرسوم است. طایفه دره شوری، بزرگ‌ترین پرورش‌دهندگان و صاحبان اسب در ایل قشقایی بودند.

امروزه اسب نژاد قشقایی در ایران و جهان شناخته‌شده است. معروف‌ترین اسب نژاد قشقایی اسب نژاد دره شوری هست که شهرت جهانی دارد. زیادخان سترگ دره شوری اولین پرورش‌دهنده‌ی اسب­‌های نژاد دره شوری است که انگلیسی‌­ها او را «پدر» پرورش‌دهنده اسب اصیل لقب داده‌اند.

اسب نژاد دره شوری

دره شوری یک اسب­ نژاد قشقایی و یکی از نژادهای اصلی اسب ایران است که از مناطق مرکزی و جنوبی دامنه کوه زاگرس سرچشمه می­‌گیرد. نام این اسب درواقع برگرفته از نام طایفه‌­ی دره شوری ایل بزرگ قشقایی است. دره شور درواقع نام ییلاق این طایفه بوده است. دره شور نزدیک به سمیرم بوده و هنوز هم یکی از مناطق ییلاقی قشقایی‌ها به شمار می­‌رود.

بیشترین تعداد اسب نژاد دره شوری را در شهرهای شیراز، سمیرم و سایر شهرها و مناطق روستایی که در مسیر کوچ طایفه دره شوری قرار می­گرفتند، می‌­توان یافت. این نژاد در طول سالیان دراز به‌خوبی اصلاح‌شده است. با نوع زندگی عشایری و کوچ کردن که مستلزم قدرت بدنی بالا، سوارکاری راحت و استقامت زیاد بوده تطابق پیداکرده است. این اسب‌های تکامل‌یافته یکی از بهترین نژادهای اسب برای سوارکاری آزاد و مسابقات استقامتی هستند.

اسب نژاد دره شوری
اسب نژاد دره شوری

ویژگی­‌های ظاهری اسب نژاد دره شوری

در یک نگاه کلی، اسب نژاد دره شوری اسبی با قامتی بلند (به‌ویژه در مقایسه با سایر نژادهای محلی) در حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ سانتی‌متر (از پایین سم اسب تا بالای استخوان کتف آن) است. این اسب كپلی صاف، دمی افراشته و بدنی متعادل، عضلانی و بسیار قوی با اسکلت‌بندی مقاوم دارد. به لحاظ ظاهری اسب­‌های نژاد دره شوری شباهت زیادی به اسب‌های عرب دارند. اما قد این اسب به‌مراتب بلندتر از اسب عرب است؛ همچنین گوش­‌های این اسب از اسب عرب بلندتر است. رنگ غالب این نژاد معمولاً كهر طلائی، كرنگ، سمند و نیله است. اسب‌های ابلق و یا سفید در این نژاد دیده نمی‌شود و مشكی خالص به‌ندرت وجود دارد.

جهت اطلاعات بیشتر در مورد اسب نژاد عرب خواندن مطلب زیر را به شما پیشنهاد می‌کنیم:

اسب عرب

”هنگام شکار و در زمین سنگی گاهی اسب می‌­افتد اما تقریباً هرگز مجروح نمی‌­شوند.”

نظر ویلیام داگلاس در مورد اسب نژاد دره شوری

شکل بدن اسب دره شوری به ‌اندازه اسب کرد جمع‌وجور نیست و همچنین به‌اندازه اسب­‌های ترکمن کشیده نیست. تناسب و هماهنگی بدن این نژاد با گردن و دم بلند خود، منظره­ای باشکوه را به وجود می‌­آورد. امیر امان‌الله سترگ دره شوری فرزند زیادخان سترگ دره شوری در مستند «داغ ۲» به تهیه‌کنندگی نبی بهادری ویژگی‌­های ظاهری اسب نژاد دره شوری را به شرح زیر توصیف می‌کند:

برخی ویژگی‌های ظاهری دیگر

این اسب دارای گوش­‌های بلند است که شبیه خنجر خمیده هستند و فک و گونه‌­هایی گرد دارد. پیشانی استخوانی، صاف و پهن با چشم‌­هایی بزرگ دارد. بالای چشم‌­هایش ابروهای چروکیده قابل‌توجهی وجود دارد. دارای سوراخ بینی بزرگ و عضلات لب قوی است. معمولاً لب پایین اسب کمی کوچک‌تر از قسمت فوقانی است.

گردن اسب نژاد دره شوری دارای نوعی انحنا است که به گردن شمشیری معروف است. نقطه اتصال بین سر و گردن در زیر گلو خوب و لطیف و بدون چین‌وچروک پوست است و ارتباط بین سر و گردن بسیار قوی است.

اسب نژاد دره شوری دارای سینه­ گسترده‌ای است. ساعدها در محل اتصال به قفسه سینه از یکدیگر فاصله خوبی دارند. پاها و سم­ های این اسب به‌اندازه اسب‌­های عرب ظریف نیستند. همچنین به­ اندازه اسب‌های کرد درشت و بزرگ نیستند. بخلق اسب (قسمتی از پای اسب که از انگشت اول و دوم ایجادشده است) معمولاً کشیده نیستند. طول و وضعیت ران پاهای عقب اسب دره شوری بسیار مهم است و بر توانایی حرکت اسب‌­ها بسیار تأثیر می­‌گذارد.

قسمت زیرین و باسن اسب نژاد دره شوری ازیک‌ طرف به ­صورت یک خمیدگی درست در زیر بارانداز به نظر می‌رسد، درحالی‌که از عقب کامل و عضلانی است. این نژاد اسب هنگام حرکت، سر و دم خود را بالا نگه می‌دارد.

نحوه نگهداری از کره ‌اسب دره شوری

در ابتدا کشش و زمان بارداری اسب‌های دره شوری بسیار مهم است. حتی دانستن ساعت معین برای کشش اسب دره شوری از اهمیت بسیاری برخوردار است. کره‌اسب دره شوری در بدو تولد حتماً باید از آغوز مادر تغذیه شود. زیرا آغوز عفونت داخل معده در کره‌اسب را خنثی و دفع می­‌کند و کره‌اسب دره شوری در مقابل میکروب استقامت پیدا می­‌کند. در مواقع نادر اگر مادر کره (مادیان دره شوری) تلف شد، باید کره‌اسب را از شیر شتر یا شیر بز تغذیه کرد.

نحوه نگهداری
نحوه نگهداری از کره اسب

شیر شتر باید دقیقاً بعد از دوشیده شدن به کره‌اسب دره شوری خورانده شود. در غیر این صورت شیر فاسد خواهد شد شیر شتر و شیر بز مکمل شیر مادر (مادیان دره شوری) هستند. کره‌اسب دره شوری ۱۰ روز بعد از تولد باید به همراه مادر به‌صورت روزانه در چراگاه یا مرتع رها شود تا به میزان کافی از نور آفتاب بهره­ مند گردد.

معمولاً اسب نژاد دره شوری تا ۶ ماهگی از شیر مادر را تغذیه می­‌کند. اسب­ های دره شوری جوان در ۳ سالگی زین می­شوند و پس از آموزش دیدن توسط مربی، برای سوارکاری آماده می‌­شوند.

در رابطه با آموزش نگهداری کره اسب، خواندن مطلب زیر را به شما پیشنهاد می‌کنیم:

اصول نگهداری از کره‌ اسب

دیدگاه محققان و روزنامه‌­نگاران

مجله نشنال جئوگرافیک (خرداد ۱۳۳۱) زیادخان را پدر اسب نژاد دره شوری نام‌گذاری کرده و در مورد عشق به اسب­‌هایش می‌نویسد:

”او تمام زادوولدهای اسب‌ها را در یک دفترچه ثبت م‌ی­کند و کره‌اسب موردعلاقه خود را در چادر خود نگه می‌دارد.”

ویلیام داگلاس که در سال­های ۱۳۲۸-۱۳۲۹ شمسی به مدت یک ماه به‌عنوان مهمان نزد زیادخان ماند، یک فصل کامل از کتاب خود «سرزمین‌­های غریب و مردم مهربان» را به اسب نژاد دره شوری اختصاص داد که در آن روش­‌های آموزش به اسب‌­های دره شوری و رفتار و توانایی‌­های آن­‌ها را به‌طور مفصل شرح می‌­دهد.

بانی ال.هندریکس، نویسنده دائرة‌المعارف بین­ المللی نژادهای اسب که در سال ۱۳۷۴ شمسی توسط دانشگاه اوکلاهما منتشر شد. اسب دره شوری را به‌عنوان یک نژاد ایرانی معرفی کرد که توسط زیادخان و حسین‌­خان پرورش یافت و به شهرت رسید. وی معتقد بود که انقراض اسب نژاد دره شوری پس‌ازاین دو مرد بسیار ممکن است.

”با درگذشت این دو مرد (که در بالا به آن­‌ها اشاره شد). کسانی که زمانی علاقه‌مند به گسترش نژاد دره شوری بودند، علاقه خود را از دست می­دهند و این نژاد ممکن است از بین برود.” اسب دره شوری همچنین به‌عنوان نژاد اسب ایرانی در لیست DAD-IS که توسط فائو جمع‌آوری و منتشرشده است، ثبت گردیده است.

اسب نژاد دره شوری
اسب نژاد دره شوری

داغ اختصاصی اسب‌های دره شوری

علامت‌گذاری اسب­‌های دره شوری با «داغ ۲» به­‌منظور مشخص شدن مالکیت دام برای خوانین طایفه دره شوری تا زمان ایازخان (پدر زیادخان) استفاده می‌­شد. بعد از او توسط زیادخان سترگ دره شوری مورداستفاده قرار گرفت. از زمان زیادخان این داغ به‌عنوان سمبل یا نشانه‌ای برای مشخص کردن اسب‌­های اصیل مورداستفاده قرار می­‌گیرد. این کار منجر به محبوبیت و تمایز اسب‌­های «داغ ۲» شد.

امیرامان­ الله­‌خان سترگ دره شوری (فرزند زیادخان) در سن ۹۰ سالگی، کره­‌های حاصل از اسب‌­های داغ ۲ را بازبینی و بررسی می­‌کند. همان‌طور که پدرش یک­بار این کار را انجام داده بود، کره­‌های اصیل را با داغ مخصوص زیادخان یا همان «داغ ۲» علامت‌گذاری می­‌کند.

جرقه‌های خطر انقراض این نژاد

رویدادهای تاریخی که اسب دره شوری، این اصیل‌ترین اسب نژاد قشقایی را با خطر انقراض روبه‌رو کرد:

  • سیاست‌های رضاشاه پهلوی در جهت کاهش قدرت خوانين ايلی ازجمله سیاست تمرکزگرایی و اسکان اجباری عشایر، منجر به از دست رفتن ۸۰ تا ۹۰ درصد اسب­‌های دره شوری شد. اما وضعیت قبایل قشقایی پس از جنگ جهانی دوم بهبود یافت. در همان سال، زیادخان سترگ دره شوری توانست با نگه‌داشتن چند راس مادیان و دو اسب نر در روستای کهلویه منطقه بیضا، نژاد اصیل اسب­‌های خود را نجات دهد. از جفت‌گیری آن‌­ها با اسب­ های نظامی خودداری کند.
انقراض
نزدیک شدن این نژاد به خطر انقراض
  • در سال ۱۳۳۸ شمسی که طاعون اسب در میان اسب‌­های سواری در مناطق جنوبی بوشهر مسری شد. باعث کشته شدن بسیاری از اسب­‌های عشایری شد. زیادخان با انتقال اسب‌­های سالم خود به شیراز و قرنطینه کردن آن­‌ها، اسب‌­های خود را از خطری قریب‌الوقوع حفظ کرد. او اسب­‌ها را در باغ املاک قوام در محله باغ نوری شهر شیراز به مدت شش ماه قرنطینه کرد.

راهکارهای مقابله‌ای با خطر انقراض

درنتیجه انقلاب سفید ایران (جنبش اصلاحاتی که در سال ۱۳۴۲ توسط شاه ایران با انگیزه‌های سیاسی انجام شد). که هدف آن تغییر و تحول در ساختار اقتصادی و اجتماعی ایران بود. خوانین و روسای طایفه دره شوری که بزرگ‌ترین پرورش‌دهنده و حامی اسب نژاد دره شوری بودند بسیار تضعیف شدند. این از دست دادن قدرت به حدی مایه تأسف بود که امیر امان‌الله سترگ دره شوری در سال ۱۳۵۳ به نقل از پدرش گفت: ”پسرم، از همه مردم دره شوری و اسب­‌های آن­‌ها فقط یک نام باقی‌مانده است. اگر من توانسته‌ام حداقل این تعداد مادیان و اسب نر را حفظ و نگهداری کنم، مجبور هستم برای تغذیه و تأمین آن‌­ها از دیگر بخش‌­های اساسی زندگی خودم کم کنم.”

با وقوع انقلاب اسلامی در ایران در سال ۱۳۵۸ و شروع جنگ تحمیلی توسط عراق، حفظ و نگهداری اسب‌­ها برای سران قبایل قشقایی بسیار دشوار شده بود. بنابراین آن‌­ها غالباً اسب­ های خود را می­‌فروختند. درنتیجه نژاد اصلی این اسب­‌ها پس‌ازآنکه از دست طایفه دره شوری خارج شدند به دلیل مدیریت غیرحرفه‌ای از بین رفتند. تنها اسب‌­های اصیل باقی‌مانده از این نژاد چند مادیان و دو اسب نر بودند که تحت مالکیت و کنترل امیر امان‌الله خان، در مناطق مختلف شیراز، کازرون و سمیرم با دشواری شدید نگهداری می‌­شدند.

شکوفا شدن پرورش اسب‌های دره شوری

تقریباً در سال ۱۳۹۱، پرورش اسب دره شوری ناگهان شکوفا شد. جشنواره‌ها و مسابقات زیبایی با تجلیل از اسب دره شوری برگزار شد. متأسفانه این مراحل قبل از این که كارشناسان خبره تحقیقات لازم و آزمایشگاه­‌های مشهور بین‌المللی آزمایش­‌های ژنتیكی را برای این نژاد انجام بدهند. درنتیجه این مسئله باعث شد تا مسیر اسب‌­های غیر اصیل برای ورود به چنین رقابت‌هایی و کسب محبوبیت تحت نام دره شوری هموار شود. این به‌نوبه خود بیشترین آسیب را به توسعه پرورش اسب اصیل دره شوری وارد کرده است.

شکوفا شدن
پرورش این نژاد

در نتیجه اعتراض‌­های مطرح شده توسط امیر امان­ الله سترگ دره شوری، که خود را به‌­عنوان سرپرست و قیم نژاد دره شوری معرفی می­‌کند. در فیلم مستند “داغ ۲”، آقای علی اکبری  نماینده شهر شیراز در مجلس ایران، به طور رسمی در مورد خطرات قریب الوقوع سیاست ­های نادرست اصلاح نژاد اسب دره شوری و هدر رفتن این ثروت ملی و گنجینه مهم ژنتیکی را در نامه مورخ ۲۱/۶/۱۳۹۵ هجری شمسی هشدار داده است.

اسب­‌های اصیل

در حال حاضر متاسفانه، فقط دو گله اسب اصیل از نسل اسب­ های دره شوری این اسب نژاد قشقایی که در سميرم و شيراز وجود دارد.

گله‌­ی موجود در سمیرم توسط مهدی سترگ دره شوری پسر امان‌الله خان و نوه زیادخان اداره می‌شود و متعلق به پدرش امان‌الله خان است. تعداد اسب­‌های اصیل نژاد دره شوری موجود در این گله در حال حاضر، ۱۱ راس است. از این تعداد ۲ راس اسب نر، ۳ راس مادیان و ۶ راس کره‌اسب (زیر ۳ سال) است. گله شیراز که تحت مالکیت و مراقبت دکتر اسماعیل‌پور است. دارای ۱۷ راس اسب اصیل است. از­جمله ۳ راس اسب نر، ۵ راس مادیان و ۹ راس کره‌اسب (زیر ۳ سال) است.

مقالات مرتبط:

منابع:

bajelan.com

نظرات
احسان

احسان

چقدر حیف که اسب اصیل دره شوری با اسب خارجی ترکیب و برچسب اصلاح نژاد به اون زده شد البته در مورد داغ ۲ باید گفت تعداد زیادی از اسبانی که به فروش رفت و پرورش آنها توسط دیگران صورت گرفت داغ نخورد و نمیتوان گفت آنها اصیل نیستند.

ثبت نظر