خانه » حیوانات » تغذیه اسب
تغذیه اسب
آخرین بروزرسانی در مرداد 1398

تغذیه اسب

تغذیه اسب یک علم و هم یک هنر است و متخصص تغذیه باید هر دو را با هم داشته باشد. برای داشتن مدیریت صحیح تغذیه‌ای، باید اصولی را رعایت کرد. آگاهی از آناتومی و فیزیولوژی دستگاه گوارش، شناخت مواد مغذی و احتیاجات اسب، آگاهی از انواع سیستم‌های ارزیابی مواد مغذی، شناخت خوراک‌های معمول در تغذیه اسب، دانستن روش‌های مختلف جیره نویسی و تغذیه عملی در این رابطه اهمیت دارند.

توانایی تشخیص تفاوت‌های فردی بین اسب‌ها نیز برای یک متخصص تغذیه ضروری است. فرایند گوارش در اسب با نشخوار کنندگانی مانند گاو متفاوت است. در اسب غذا به آسانی گوارش می‌یابد، به گونه ای که ابتدا توسط آنزیم‌های گوارشی هیدرولیز شده و تنها مواد غیر محلول برای گوارش تخمیری به روده بزرگ می‌روند که قسمت عمده این مواد غیر محلول را سلولز تشکیل می دهد. در یک رژیم غذایی شامل علوفه خشک و یونجه، بیش از ۷۰ درصد از انرژی مورد نیاز اسب بدلیل گوارش مواد خوراکی در بخش انتهایی دستگاه گوارش به دست می‌آید.

تغذیه اسب
تغذیه اسب

دستگاه گوارش

خوراک در دستگاه گوارش هضم و سپس جذب می‌شود تا نیازهای بدن را تأمین کند. هضم در تغذیه اسب شامل هضم مکانیکی، شیمیایی، آنزیمی و باکتریایی است. هدف از فرآیند گوارش این است که مواد غذایی برای جذب آسان توسط بدن به اجزاء ساده‌تری تجزیه شوند. فرآیند جذب نیز شامل مراحلی است که طی آن مواد مغذی حاصل از خوراک‌ها از دیواره روده عبور کرده و به داخل خون و لنف وارد می‌شوند. جانوران دارای سیستم‌های گوارشی متنوع و تخصص یافته‌ای می‌باشند که به آن‌ها امکان استفاده از رژیم‌های غذایی متفاوت و متنوع را می‌دهد. گوشت‌خواران که بیشتر تمایل دارند که غذای خود را به‌صورت آماده و غذایی سهل‌الهضم مصرف کنند، در مقایسه با دیگر حیوانات دارای دستگاه گوارش نسبتاً ساده‌تری‌اند.

همه چیز خواران و گیاه‌خواران دارای دستگاه گوارش پیچیده‌تری هستند تا بتوانند از گیاهان سلولزی و مواد موجود در آن‌ها استفاده کرده و آن‌ها را به مواد کوچک‌تر و قابل‌هضم درآورند، به‌عنوان‌مثال گوسفند، خرگوش و اسب سه نوع موجود گیاه‌خوارند که روش‌های متفاوت و تکامل‌یافته‌ای برای گوارش گیاهان فیبری دارند. گوسفند یک حیوان نشخوارکننده است و دارای یک معده بزرگ و پیچیده می‌باشد که در انتها به یک روده ساده اما طولانی ختم می‌شود که روده کوچک نام دارد.

تفاوت در دستگاه گوارش اسب و انسان

اسب نیز یک معده کوچک و نسبتاً ساده و یک روده نسبتاً کوتاه دارد، همچنین دارای یک سکوم بزرگ و در بخش انتهایی روده دارای قولون و راست‌روده است که بسیار بزرگ می‌باشند. گیاه‌خواران بزرگ مانند گاو، فیل، کرگدن و اسب دارای سیستم گوارشی تخمیرکننده‌اند و بیشتر جیره آن‌ها را مواد سلولزی تشکیل می‌دهد چراکه قادر به تجزیه این کربوهیدرات می‌باشند. دستگاه گوارش لوله‌ای است که از دهان شروع‌شده و به مقعد ختم می‌شود. علاوه بر این کانال، اعضاء دیگری نیز مانند کبد و پانکراس در عمل گوارش مؤثرند. اگرچه این قسمت‌ها شبیه قسمت‌های دستگاه گوارش انسان است، ولی تفاوت‌های زیادی در سیستم گوارش انسان و اسب دیده می‌شود و هر بخش در هر یک با توجه به خصوصیات گوارشی تکامل‌یافته است.

نقش دهان، لب‌ها و زبان در تغذیه اسب

دندان‌های آسیا در دهان اسب به‌گونه‌ای قرارگرفته‌اند که خوراک را قبل از ورود به بخش‌های پائین تر دستگاه گوارش خُرد می‌کنند (هضم مکانیکی). قسمت فوقانی دهان را کام سخت تشکیل می‌دهد که دارای ساختاری استخوانی است و توسط غشاء موکوسی پوشیده شده و جریان خون در آن تداوم دارد. این قسمت تا کام نرم ادامه دارد. لب بالایی اسب قوی، حساس و متحرک است و اسب از آن برای جدا کردن غذاهای متنوع از هم استفاده می‌کند، یعنی قبل از اینکه غذا را در بین دندان‌هایش بجود، می‌تواند غذای خود را به طرز ماهرانه‌ای جدا کند.
پس‌ازآنکه غذا در بین دندان‌های آسیا خردشده و آسیاب گردید، زبان برای کمک به عمل جویدن، حرکاتی در جهات مختلف انجام داده تا غذایی که خرد و نرم شده است را به بُزاق آغشته کند، این عمل باعث نرم شدن و بلع آسان غذا می‌شود.

نکته

دندان‌های اسب برای خوردن علوفه و گیاهان فیبری تکامل‌یافته است، این دندان‌ها قبل از اینکه غذا بلعیده شود آن را به قطعات کوچکی که حدود دو میلی‌متر طول دارند، تبدیل می‌کند و مسلماً علوفه خشک باید بیشتر جویده شده تا طول آن به این مقدار برسد اما برای جویدن کنسانتره وقت کمتری لازم است. مطالعات نشان می‌دهند که برای جویدن یک کیلوگرم کنسانتره ۱۲۰۰-۸۰۰ بار و برای یک کیلوگرم علف خشک ۳۵۰۰-۳۰۰۰ بار عمل خُرد کردن انجام می‌شود. در هنگام جویدن خوراک، در حدود ۱۰ تا ۱۲ لیتر بزاق در روز ترشح می‌شود.

بزاق اثر گوارشی ندارد و اثر آن تنها مرطوب و لغزنده کردن خوراکی است. خوراک پس از آغشته شدن به بزاق به مخلوطی باقابلیت بلع آسان تبدیل می‌شود. اسب دارای سه غده ترشحی بزاق شامل غدد بناگوشی، زیرزبانی و تحت‌فکی است. در انسان ترشح بزاق به‌محض دیدن و یا استشمام بوی غذا آغاز می‌شود بنابراین قبل از اینکه غذا وارد دهان شود، بزاق ترشح‌شده است اما در اسب این‌گونه نیست و فقط هنگامی‌که غذا وارد دهان شده و اسب با لبه دندان‌هایش آن را می‌جود، بزاق به داخل دهان ترشح می‌شود.

اسب
اسب

نقش حلق در تغذیه اسب

حلق، دهان را به مری متصل می‌کند. در این قسمت دو لوله یکی گوارشی (مری) و دیگری تنفسی (نای) وجود دارد که توسط کام نرم از هم جدا می‌شوند. زبان کوچک (اپی گلوت) در زمان تغذیه اسب ورودی نای را بسته و از ورود غذا یا مایعات به درون نای و شش‌ها جلوگیری می‌کند، برعکس در زمان تنفس، ورودی نای باز است و هوا وارد شش‌ها می‌شود. در هنگام استفاده از لوله مری برای خوراندن داروها باید دقت کافی به عمل آید تا این لوله وارد نای نشود.

ورود لوله مری به داخل نای ممکن است باعث ذات‌الریه شود که در برخی موارد با مرگ حیوان همراه است. مری از حلق امتداد یافته و به معده باز می‌شود ابتدای مری در بالای گردن و نزدیک پوست و طرف دیگر آن در انتهای گردن قرار دارد. هنگام بلع غذا می‌توان حرکت آن‌ها در ناحیه مری مشاهده کرد. حرکت غذا در مری توسط انقباضات عضلانی دیواره مری صورت می‌گیرد. به دلیل زاویه قرار گرفتن مری و همچنین وجود اسفنگترهای قوی در ابتدای معده، مواد خوراکی و یا گازهای تولیدشده در معده نمی‌توانند به مری بازگردند.

دندان‌ها

در هر استخوان فک، شش دندان ثنایا وجود دارد که شامل دو دندان ثنایای گوشه، دو دندان ثنایای مرکزی و دو دندان ثنایای کناری است که از این مجموعه دندانی در تعیین سن اسب استفاده می‌شود. اسب‌های نر بالغ و برخی از مادیان‌ها دو دندان نیش در هر فک دارند که بین دندان‌های ثنایای گوشه و دندان‌های آسیا واقع‌شده‌اند، بنابراین مادیان درمجموع ۳۶ تا ۴۰ دندان و اسب نر درمجموع ۴۰ دندان دارد.

شکل سر اسب به‌گونه‌ای است که استخوان فک بالایی پهن‌تر از استخوان فک پایینی است و دندان‌های آسیا از پهلو با هم تماس دارند. این وضعیت باعث می‌شود که حرکت استخوان فک به طرفین امکان‌پذیر گردد و این نوع حرکت باعث بریده شدن غذا شده و در طول این حرکت دندان‌های آسیا بر روی‌هم کشیده می‌شوند. دندان‌های پایین هرگز به لبه بیرونی دندان‌های بالایی نمی‌رسند و دندان‌های بالایی نیز هرگز به لبه داخلی دندان‌های پایینی نمی‌رسند.

دلایل تغییرات در شکل سر اسب

بسیاری از تغییراتی که در شکل سر اسب به وجود آمده است نیز نتیجه وجود همین لبه‌های تیز در قسمت خارجی دندان‌های بالایی و قسمت داخلی دندان‌های پایینی هست. دامپزشک و یا دندان‌پزشک باید دو بار در سال دندان‌های اسب را معاینه و لبه تیزدندان‌ها را سوهان‌کاری کند. دندان‌های اسب در اثر سائیدگی که توسط آسیاب کردن گیاهان فیبری به وجود می‌آید، احتیاج به ترمیم پیدا می‌کنند. ساختار دندان‌ها از سه ماده متفاوت با درجه سختی مختلف تشکیل‌شده است که شامل عاج دندان، مینای دندان و سیمان دندان است.

در اثر فرسایش مداوم دندان‌ها در اسب، مینای دندان که از همه سخت‌تر است در نوک‌تیز برجستگی قرار می‌گیرد و سطح دندان ناهموار می‌شود که این ناهموار بودن سطح دندان‌ها در آسیاب کردن مواد تأثیر زیادی دارد. پس‌ازاینکه غذا به‌طور کامل جویده شد، بلعیده‌شده و توسط مری به معده منتقل می‌شود. مری یک لوله تنگ و عضلانی است که پس از ورود گلوله غذا از سمت بالا بسته‌شده و غذا را به‌طرف معده هدایت می‌کند.

دندان
نقش دندان در تغذیه اسب

معده

معده اسب یک اندام j شکل می‌باشد که توسط یک ماهیچه حلقوی که اسفنکتر کاردیا نام دارد، از مری جداشده است. این اسفنکتر بسیار قوی است و اجازه نمی‌دهد که غذا و یا گاز از معده به دهان بازگردانده شود، لذا اسب هرگز استفراغ نمی‌کند و گاز اضافی تولیدشده در معده توسط آروغ زدن نمی‌تواند خارج شود. این وضعیت ممکن است باعث قولنج‌های شدید و جدی گردد. معده را می‌توان به چهار ناحیه تقسیم کرد:

  • بخش مروی: این قسمت حالت غده‌ای ندارد.
  • منطقه کارد یا با دهانه معده
  • منطقه فاندیک یا قاعده ای یا قسمت کف معده
  • منطقه پیلوریک (باب‌المعده‌ای)

ناحیه اول فاقد غدد گوارشی بوده و ترشحی نیست. این بخش ناحیه وسیعی است که برای ورود غذا به معده در تغذیه اسب استفاده می‌شود. منطقه کاردیا فاصله کمی با قلب دارد و حاوی غدد کاردیاکی است. این غدد تولید موکوس می‌کنند. قرار گرفتن غذا در سطح داخلی معده باعث ترشح موکوس جهت محافظت معده در برابر شیره‌های گوارشی می‌شود.

منطقه فاندیک

منطقه فاندیک در واقع بخش اصلی معده و حاوی غددی در کف آن می‌باشد که غدد حقیقی معده نامیده می‌شوند و از سه نوع سلول تشکیل شده‌اند:

  • سلول‌های اصلی بدنه (پایه): این سلول‌ها آنزیم‌های گوارشی ترشح می‌کنند.
  • سلول‌های اصلی گردن: این سلول‌ها موکوس ترشح می‌کنند.
  • سلول‌های کناری: این سلول‌ها اسید هیدرولیک ترشح می‌کنند.

همچنین این غدد پروتئینی ترشح می‌کنند که موجب جذب ویتامین B12 شده و کمبود آن موجب کم‌خونی می‌گردد. ناحیه پیلوریک حاوی غدد پیلوریک بوده که مقدار کمی آنزیم و موکوس ترشح می‌کنند محل خروج ترکیبات هضم شده مواد خوراکی از معده به روده، دریچه ماهیچه‌ای قوی به نام اسفنگتر پیلور است که عبور غذا را از معده به روده کنترل می‌کند.

نقش معده در تغذیه اسب

اسب یک حیوان چراکننده است و روده آن به‌گونه‌ای تکامل‌یافته است که دارای یک ورودی باریک بوده و ظرفیت کمی برای گرفتن مواد فیبری دارد. اسبی که در اصطبل نگهداری می‌شود و به تهیه آب و غذا عادت کرده است، به‌گونه‌ای تکامل‌یافته که رژیم غذایی آن باید تا حد امکان به‌صورت تقلیدی از طبیعت باشد و این‌یکی از نکات اصولی در تغذیه اسب با هر حیوان اهلی دیگر است. تحقیقات علمی نشان می‌دهند که معده اسب تنها ده درصد از کل حجم روده را شامل می‌شود. معده خالی یک اسب ۱۶ ساله به‌اندازه یک توپ راگبی است و می‌تواند تا حدود ۲۳-۱۳ لیتر انبساط پیدا کند. J شکل بودن معده باعث می‌شود که هرگز بیشتر از دو سوم ظرفیت آن پر نشود بنابراین حجم مفید معده اسب در حدود۱۳ – ۹ لیتر است.

کاهش حجم ریه‌ها با پرشدن معده اسب

با در نظر گرفتن مقدار بزاقی که اسب ترشح می‌کند، بهترین مقدار خوراک در رژیم غذایی اسب در هر وعده کمی بیشتر از حجم یک سطل معمولی است. خوردن خوراک اضافی باعث می‌شود که غذای درون معده قبل از آغشته شدن با اسید از معده خارج و در روده تخمیر شود که می‌تواند باعث بروز قولنج شود. اندازه کوچک معده اسب باعث می‌شود که زمان ماندگاری خوراک در معده کم باشد. بسته به نوع خوراک، مدت‌زمان ماندگاری از ۳۰ دقیقه تا سه ساعت متغیر است اما بیشتر خوراک‌ها پس از ۴۵ دقیقه وارد روده می‌شوند. یک معده پر معمولاً به دیافراگم که صفحه‌ای ماهیچه‌ای است و ریه‌ها را از محوطه روده و شکم جدا می‌کند، فشار وارد می‌کند.
بنابراین پر شدن معده باعث کاهش حجم مؤثر ریه‌ها و ظرفیت تنفسی اسب می‌شود که این موضوع به‌ویژه در اسب‌های مسابقه اهمیت زیادی دارد.

نقش معده در تغذیه اسب
نقش معده در تغذیه اسب

روده کوچک، دوازدهه، ژئوژنوم، سکوم

روده کوچک شامل لوله‌پیچ خورده‌ای است که معده را به روده بزرگ متصل می‌کند و از سه بخش دوازدهه، ژئوژنوم و ایلئوم تشکیل شده است. مجموع طول روده کوچک در اسب حدود ۲۰ تا ۲۷ متر و ظرفیت آن ۷۰-۵۵ لیتر است. بیشترین میزان هضم و جذب مواد غذایی در روده کوچک صورت می‌گیرد. در انسان، خوک و سگ فعالیت روده کوچک شبیه اسب است. طول دوازدهه در حدود یک متر است که اولین قسمت روده کوچک را تشکیل می‌دهد و دارای انحنایی S شکل است. مجاری کیسه صفرا و پانکراس در فاصله حدود ۱۵ میلی‌متر از اسفنگتر پیلور در دوازدهه باز می‌شوند.

ژئوژنوم حدود ۲۰ متر طول دارد و به یک بخش۱ تا ۱/۵ متری به نام ایلئوم در انتهای آن ختم می‌شود. این قسمت از روده کوچک در سمت چپ شکم و بین معده و لگن خاصره واقع‌شده است. روده کوچک دارای سه نوع غده مختلف است که هرکدام مسئول ترشح و تولید نوعی آنزیم گوارشی‌اند و شامل غدد روده‌ای، غدد دوازدهه و پلاک‌های پیرز می‌باشند. غدد روده‌ای (حفرات لیبر کوهن) و پلاک‌های پیرز در روده کوچک و غدد دوازدهه در قسمت‌های اولیه آن یافت می‌شوند. سکوم کیسه انعطاف‌پذیر با انتهای بسته بوده که در انتهای روده کوچک واقع‌شده است. ورودی سکوم زیر استخوان راست لگن و انتهای آن در میانه و قاعده شکم قرار دارد. ظرفیت سکوم ۲۵ تا ۳۵ لیتر است.

نقش روده بزرگ، قولون بزرگ در تغذیه اسب

در تغذیه اسب فرآیند گوارش مواد غذایی با آنچه در انسان وجود دارد، متفاوت است. اسب از رژیم غذایی گیاهی استفاده می‌کند و این نکته باعث تفاوت در عملکرد بخش انتهایی دستگاه گوارش و روده بزرگ می‌شود. در این بخش قسمت‌های فیبری و سلولزی گیاه تجزیه‌شده و مورد تخمیر قرار می‌گیرند. بدن اسب آنزیم‌هایی را که باعث تجزیه کمپلکس‌ها و ترکیبات کربوهیدراته نامحلول دیواره سلولی گیاهان می‌شوند را ندارد.

درصورتی‌که باکتری‌های این بخش می‌توانند طی فرآیند تخمیر سلولز را تجزیه کنند. تعداد و مقدار میکروارگانیسم‌ها در روده بزرگ اسب زیاد بوده که قسمت عمده گوارش تخمیری مواد خوراکی را انجام می‌دهند. روده بزرگ از ایلئوم تا مقعد گسترش‌یافته است و حدود ۸ متر طول دارد و شامل چهار بخش سوم، قولون بزرگ، قولون کوچک و راست‌روده است.

ظرفیت روده بزرگ

ظرفیت این بخش ۹۰ تا ۱۱۰ لیتر و طول آن ۳ تا ۴ متر است. متناسب با وضعیت درونی شکم، قولون بزرگ در چهار ناحیه پیچ‌خورده است. قسمت اول قولون راست قدامی نامیده می‌شود که از بالای سکوم به جلو رفته و در پهلوی راست اسب واقع‌شده و دارای قطر کمی است. قولون در ادامه به سمت عقب برگشته و در سمت چپ قولون قدامی واقع‌شده است که این قسمت در پهلوی چپ اسب و در ناحیه لگن خاصره واقع‌شده است، پس‌ازآن دوباره قولون به سمت ناحیه لگنی برگشته است و قطر آن در این بخش به ۹ سانتیمتر کاهش می‌یابد و قبل از اینکه قطر آن افزایش پیدا کند به‌طرف قولون عقبی به سمت عقب بازگشته و باریک می‌شود تا قولون کوچک را ایجاد کند.

اگر روده خالی باشد به دلیل اینکه قولون باریک و کوچک است، ممکن است موجب آسیب‌پذیر شدن و انسداد آن شود و اگر مسیر گوارشی به دلایلی مسدود شود، قولنج اتفاق خواهد افتاد. مواد گوارش یافته بعد از سه ساعت به سکوم می‌رسند و در روده بزرگ به مدت ۳۶ تا ۴۸ ساعت باقی می‌مانند.

1
تغذیه اسب

اطلاعات بیشتر در مورد تغذیه اسب

جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد تغذیه اسب می‌توانید به ویکی‌پدیا مراجعه نمایید.

همچنین اگر قصد خرید و فروش اسب موردنظر خود را دارید می‌توانید به وبسایت واسط کالا یا اپلیکیشن واسط‌کالا مراجعه نمایید و این کار را بصورت راحت انجام دهید.

پیشنهاد می‌کنیم مطالب زیر را مطالعه نمایید شاید برایتان جالب باشند:


مجد

مجد

چقد خوبه همه اطلاعاتی که دارند رو به اشتراک می گذارن. منم درباره تغذیه اسب توی زمستان بگم که تغذیه اسب در سرمای زمستان با ملاس های ترکیبی از زردآلو خشک، گیاه خرنوب و یا حتی جو بهتره که باشه. توصیه می کنم برای اسب هایی که دارید وقت بگذارید و بهشون رسیدگی کنین..ممنون که سایت خوبی دارین


محمدعلی

محمدعلی

سلام...با توجه به توضیحاتی که دادین درباره اسب آبستن یا تغذیه اسب آبستن که خیلی هم اهمیت داره چیزی ندیدم. در انتهای دوره آبستنی که رشد کره زیاد میشه ولی میزان علوفه مصرفی کاهش می یابد. بعد جالب اینجاس که برای تغذیه در انتهای آبستنی با کنسانتره های غنی از غلات و مکمل های ویتامینه و معدنی باشه... ممنون از سایت واسط کالا


محمود

محمود

با سلام...من چند ساله که باشگاه اسب سواری دارم و دنبال تغذیه اسب های کورسی میگردم...یک تغذیه فوق العاده ..اگر کسی تجربه ایی در این مورد داره لطفا به اشترامک بگذاره...با تشکر از عوامل سایت خوبتون


مریم

مریم

تغذیه اسب نر باید مغذی و متعادل باشد که کلیه نیازهای اسب رفع بشوند. کلا مطلبتون خیلی مفید و جامع بود..ممنون از سایت


محسن علوی

محسن علوی

تغذیه اسب نقش خیلی مهمی در رشد و پرورش اسب داره


علی

علی

خرید و فروش اسب در اصفهان خیلی زیاد انجام میشه


یاسر

یاسر

فکر میکردم که چندسال اسب دارم همه چیو راجبش رو میدونم ولی این مطلب رو خوندم فهمیدم اشتباه کردم