اسب نژاد نسایی

اسب از ديرباز در خدمت انسان بوده و اولین بار اين حيوان به دست ايرانيان تربيت گرديده و به جهان عرضه گشته است؛ اما قوم‌های ديگر ميوه زحمات آریایی‌ها را در چپاولگری‌های بی‌رحمانه غارت نموده و حتی به نام خود نام‌گذاری کرده‌اند. در کتاب‌های مورخينی مانند هرودوت، هومر، امين نارسلن، آريه گزنفون ديده می‌شود که به نام آریایی‌ها احترام گذاشته‌اند و هر جا بحثی از سوار و سوارکاری به ميان آمده، آن را به ايرانيان ربط داده‌اند. اسب نژاد نسایی یک نژاد باستانی و منقرض‌شده از نژادهای اسب است.

آخرین اسب نسایی شناخته‌شده در سال ۱۲۰۴ میلادی در قسطنطنیه مرد و اسب نسایی منقرض شد. این نژاد در دشت‌های نساجی در پای منطقه جنوبی کوه‌های زاگرس وجود داشت. آن‌ها در دنیای باستان موردتوجه زیادی قرار گرفتند. امروزه نزدیک‌ترین نژاد به این نژاد، اسب‌های سنگین کرد هستند. این نژاد در اصل، بومی شهر نیسایا (Nisaia) بود که در دشت‌های نسایی (در قسمت جنوبی از دامنهٔ کوه‌های زاگرس) واقع‌شده بود.

چکيده تاريخ اسب در ايران و نژاد اسب اصيل ايرانی

در باب تاریخچه اسب در ایران می‌توان گفت که چینی‌ها در منابع فرهنگی خود از اسبان تيزتک اشکانی که مؤثرترین ابزار کار پارتيان بوده، نام‌برده‌اند. پارت قومی است ايرانی و آريايی که مردان و اسبان جنگی بسيار خوبی داشته است. واژه پارتيزان به معناي چریکی‌های جنگی از نام قوم پارت برداشته‌شده است به دليل چالاکی و دليری در جنگ با دشمن.

در بازرگانی اشکانيان، اسب هم برای حمل‌ونقل و هم براي فروش، بسيار مهم بوده است. اسبان را به جزاير و سرزمین‌های خلیج‌فارس می‌بردند و اعراب با مبادله خرما در برابر اسب، اسب‌های موردنیاز خود را تا حدی تأمین می‌کرده‌اند. ضمناً آشوری‌های ساکن بین‌النهرین در انتقال اسب‌های نسایی به آن طرف آب‌های خليج مؤثر بوده‌اند.

اشکانيان برای حفظ جان اسبان خود در مبارزه‌ها بر تن آن‌ها پوشش‌های فلزی می‌نهادند و با پوشش‌های فلزی و چرمی بدن اسبان را می‌پوشاندند، اين پوشش‌ها را در اصطلاح برگستوان می‌گفتند.

تاریخچه
نقش بازمانده از اسب نژاد نسایی

تاریخچه اسب نژاد نسایی

اولین مرجع کتب در مورد اسب‌های نسایی در حدود 430 سال قبل از میلاد مسیح بود؛ که در دوران باستان بسیار موردتوجه قرار گرفتند. در زمان سلطنت داریوش، این نژاد از اسب از ارمنستان به سوگدیانا پرورش داده شدند. یونانیان باستان آن را به خاطر نیسا که محل پرورش آن اسب بود، اسب نسایی می‌گفتند. این نژاد اسب در ارتش کوروش و بعدها به‌وسیله بقیه پادشاهان، در مقابل یونانیان به کار گرفته شد.

داریوش بزرگ، پرسپولیس را بنا نهاد که یکی از بزرگ‌ترین بناهای کل تاریخ به شمار می‌رود. اسب‌های نسایی، با جزئیات بسیار زیبا و دقیق در این بنا حک‌شده که هنوز هم بعد از گذشت قرن‌ها با شکوه هرچه‌تمام‌تر خودنمایی می‌کنند. داريوش اول در سنگ‌نوشته تخت جمشيد می‌گوید: سزاوار است که زادوبومش دارای مردم خوب و اسب‌های خوب است. بار ديگر می‌گوید: اين سرزمين پارس را اهورامزدا (خداي بزرگ) به من ارزاني داشت؛ که سرزمينی زيباست و اسب‌های خوب و مردم خوب دارد. همچنین اسب‌های سکایی نیز درشت‌تر و با جزئیات کمتری در پشت آن‌ها حکاکی شده‌اند. اسب‌ها بخش عظیمی از زندگی مادها بودند.

قدرت اسب نسایی

پایتخت مادها اکباتان 1800 متر در اطراف کوه الوند قرار داشت؛ که اکنون به نام همدان خوانده می‌شود و در 400 کیلومتری جنوب غربی تهران قرار دارد. اسب‌ های نژاد نسایی در سال‌های دور در مراتع کوهستانی سرسبز نگهداری می‌شدند و از یونجه و چمنزارهای غنی که هنوز در آنجا رشد می‌کنند تغذیه می‌کردند. بعد از گذشت سالیان بسیار زیاد اسب‌ها هنوز در این مراتع کوهستانی چرا می‌کنند. لازم به ذکر است که درحالی‌که مادها گله‌های بزرگی از اسب‌های نسایی را نگه می‌داشتند، حیوانات دیگری نیز در منطقه وجود داشتند.

دو اسب سفید نسایی کافی بود تا ارابه سلطنتی شاه را بکشند؛ درحالی‌که چهار حیوان معمولی ارابه اهورامزدا، خدای پارس و ماد را می‌کشیدند. اسب‌های نسایی در این زمان تأثیر ماندگاری بر اسب‌های آفریقای شمالی نداشته است. با فتح مصر، اسب‌های نسایی باکیفیتی که از روزهای رامسس بزرگ بازمانده بود، به‌عنوان جایزه جنگ به ایران برگردانده شد. آن‌ها حتی نقش بزرگی در دین خود داشتند. خدای بزرگ آن‌ها اهورامزدا مردان را با اسب‌های خوب نجات داد. خدای آفتاب آن‌ها میترا، شبیه خدای یونانی هلیوس، ارابه‌ای از چهار اسب سفید ساخت و از او به‌عنوان ارابه‌ای سریع و ارباب مراتع گسترده یاد می‌شد و اسب‌های نسایی سفید برای او قربانی می‌شدند و او محافظ اسب‌سواران و رانندگان ارابه بود.

دهنه
دهنه اسب نسایی

واردات و پرورش اسب نژاد نسایی

اسب اسکندر مقدونی به نام Bucephalus یک اسب نژاد نسایی بود؛ که دارای یك بدن قوی و استخوانی از اسب جنگی بود. استرابو، تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان یونانی می‌گوید که اسبان نژاد نسایی در ارمنستان هم پرورش داده می‌شدند و «والی ارمنستان هرسال در جشن مهرگان بیست هزار کره‌اسب برای شاه ایران می‌فرستاد».

کوروش بزرگ وقتی‌که یکی از اسب‌هایش هنگام گذشتن از رودخانه غرق شد، بسیار پریشان گشت و جایی از رودخانه را که اسبش در آن غرق‌شده بود را خشکاند. او معتقد بود که هر چیزی که بتواند چنین موجود زیبایی را بکشد، نباید اجازه حرکت داشته باشد اسب نژاد نسایی چنان موردتوجه قرار گرفت كه یونانیان (عمدتاً اسپارت‌ها) اسب‌های نسایی را وارد كرده و آن‌ها را به بوم خود پرورش می‌دادند و بسیاری از قبایل عشایری (مانند سكیان) در داخل و اطراف امپراتوری پارس نیز شروع به واردات و پرورش آن‌ها كردند.

چینی‌ها اسب نژاد نسایی را اژدهای آسمانی یا اژدها سولون نامیدند. اسب نسایی باارزش‌ترین اسب در دنیای باستان بود و این نژاد به‌عنوان زیباترین اسب در آن زمان قلمداد می‌شد. همچنین این نژاد از غرب ايران به بین‌النهرین و سپس عربستان و ديگر ممالک عربی برده شد. با توجه به نبود اسب در صحاری عربستان و مصر، اسب‌های برده شده اهميت و قدر و منزلت خاصی داشتند و نزد روسای قبايل به بهترين نحو نگهداری و پرورش يافتند. قبیله‌های عرب تعصب خود بر روی تبار قبیله‌ای را در مورد اسب‌های ارزشمند و زيبايشان نيز حفظ کردند و با توجه بسيار، به تکثير و پرورش آن‌ها پرداختند.

مشخصات

اسب نژاد نسایی بلند و فرز و چابک بود و دو پهلوی آن را با رنگ‌هایی متفاوت آراسته بود. بعضی از آن‌ها مانند پلنگ نقطه‌نقطه و بعضی مانند یک سکه تازه ضرب شده، طلایی بودند. بقیه در رنگ‌های متفاوتی شامل رنگ‌های معمول مانند کهر تیره، کرنگ، نیله و قهوه‌ای سوخته و همچنین رنگ‌های نادر مانند مشکی خالص، قرمز، آبی قزل و خال‌خالی وجود داشته‌اند. به‌راحتی می‌توان تعبیر کرد که برای سوارکاری، شجاعت و قابلیت کنترل اسب‌ها بسیار مهم‌تر از رنگ در این موقعیت‌ها هست. در حالت سواری بدون رکاب، نیاز به یک سواری نرم و راحت وجود داشت بنابراین می‌توان تصور کرد که اسب نسایی در برابر سایر اسب‌های موجود در آن زمان مسلماً سواری بسیار نرم‌تری داشته است.

اسب نژاد نسایی
اسب کرد نزدیکترین نژاد به نژاد اسب نسایی

گفته‌شده است که اسب نسایی باستانی در مقایسه با اسب‌های خالص بعدی که بعدها در تمدن ایران به وجود آمد و سری قلمی داشتند، سری ستبر و نیرومند داشتند که مشخصه اسب‌های جنگی بوده است. این مطلب این فرضیه را القا می‌کند که شاید اسب‌های نسایی از نسل نمونه اولیه اسب جنگی باشند. این نژاد قدرتمند چندین ویژگی داشتند که آن‌ها را به فرزندان خود منتقل می‌کردند. یکی از آن‌ها دستگیره‌های استخوانی روی پیشانی است که اغلب به آن‌ها «شاخ» گفته می‌شود. این امر می‌تواند به دلیل وجود استخوان‌های برجسته یا غضروف در پیشانی آن‌ها باشد.

اسب کرد از نژاد اسب‌های نسایی

در تاريخچه تكامل اسب ايران، پيدايش اسب كرد را مستقيماً به ۵۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح و به اسب‌های معروف نسایی مرتبط می‌دانند. معمولاً براي اسب كرد سه تيره مطرح می‌گردد كه عبارت‌اند از:

  • جاف: بیش‌ترین جمعيت را دارد و بيشتر به رنگ سیاه‌وسفید بوده و طایفه‌های نگه‌دارنده این تیره اسب نسایی، در طي زندگي خود اين دو رنگ را انتخاب و نگهداري نموده‌اند و در كردستان نیز موجود است. نمونه بارزي از اسب جاف بر روي سنگ مقبره زانتوس واقع در ليبي (حدود 480 قبل از ميلاد) نقش‌بندی شده و نمايشگر ميراث باستاني تيره جاف است. اسب جاف معمولاً قره كهر می‌باشد و به بلندي، بين ۱۵۰ تا ۱۵۵ سانتی‌متر، بدون برجستگي در استخوان‌بندی سر، با گردن نيرومند و شانه‌ها و كپل تنومند.
  • افشاری: دومين جمعيت را دارا است و عمدتاً كهر و قره كهر هستند.
  • سنجابی: عمدتاً كرنگ و نيله و به‌ندرت سمند می‌باشند و در منطقه كرمانشاه و اسلام‌آباد وجود دارد. اسب كرد نه‌تنها از زیبایی خاص برخوردار است بلكه مانند اجداد خود که نژاد نسایی بودند داراي استقامت بی‌نهایت می‌باشد. اسب نژاد كرد به‌خصوص در مسابقات چوگان موفق بوده‌اند و بسياري از اسب‌های كرد در مسابقات پرش و سواري استقامت افتخارات ارزنده كسب کرده‌اند.

ویژگی‌های اسب‌های کرد

تاريخچه اسب كرد از مبدأ نخستين دوره ثبت‌شده تاريخ آغاز می‌گردد و از روزگار شيرين باستان افسانه‌ای سرچشمه می‌گیرد. اسب نژاد نسایی اجداد اسب‌های كرد امروزی هستند. اگر از تغییرات و اختلاط‌های آن‌ها بگذریم، اسب‌های کرد دارای همان ویژگی‌هایی هستند که پدران آن‌ها دارا بوده‌اند، پیشانی برجسته و گاهی مستقیم، سرسنگین، چشم‌ها عمیق و خشن، استخوان بینی دراز، منخرین (دو سوراخ بینی) تنگ، ستیغ گونه هویدا، فاصله دو استخوان فک در ناحیه حلق زیاد، اتصال سر و گردن خشن، گردن قوی، سینه از جلو به حد قابل‌توجه عضلانی، دست‌وپا کوتاه و بسیار محکم با اندک مو در ناحیه شاخ مو، درمجموع بدن عضلانی و جمع بسیار باهوش، مطیع، صبور و در راهپیمایی در زمینه‌ای کوهستانی توانا است و عمدتاً این نژاد در منطقه کرمانشاه و مناطق اطراف آن و استان‌های آذربایجان غربی و قسمتی از زنجان، لرستان و کردستان و اصفهان پراکنده است.

اسب نژاد نسایی
اسب کرد

اسب كرد فوق‌العاده قانع و کم‌خوراک و در زمستان‌های سخت نواحی كوهستاني كردستان كه هيچ وسيله نقلیه‌ای قادر به حركت و عبور نيست عامل انتقال امداد و بيماران از روستایی به روستای ديگر يا به مركز پخش است. دليل ماندگاری این اسب را می‌توان همين مقاومت بی‌مانند در كوهستان دانست. اسب كرد از قدیم‌الایام نماد فرهنگی تاريخی مردم كرد بوده و داشتن آن همواره برای خانواده‌ها مايه مباهات و فخر بوده است.
این نژاد به کشورهای هم‌جوار (عراق، ترکیه و قسمتی از جمهوری آذربایجان) انتقال‌یافته و جمعیت مناسبی را تشکیل داده است.

ویژگی‌های اسب نسایی

شگفت‌انگیزترین نشانه اسب نژاد نسایی سر آن بود. استخوان‌های پيشانی و بينی خيلی برجسته بودند؛ همچنين استخوان‌های برجسته فك بالا از هر دو طرف استخوان‌های بينی بيرون آمده است درنتیجه استخوان‌بندی درشت پيشانی، گوش‌های اسب عقب‌تر از حد معمول قرارگرفته بود و در پايان تصوير بی‌همتا و سرشار از توانایی و هوشياری اسب نسایی را كامل می‌کرد.

پرشکوه‌ترین نقش بازمانده از اسب نسایی در تخت جمشيد در معرض نمايش است. در اين تصوير جثه اسب نسایی در خدمت پادشاهان بزرگ ايران مهيب به نظر می‌آید.

در نقش‌های ديگر، این نژاد با سر بزرگ و سنگين و گردنی آراسته با يال پرپشت است. همه اعضای بدن اسب روی تنه‌ای سنگين و درعین‌حال كشيده، استوار و بر روی پاهای كوتاه سوار شده است. در وهله اول ممکن است موجودی مسخره‌آمیز به نظر برسد ولی با بررسی عمیق‌تر، باوجود درشتی خارق‌العاده سر اسب، تمثالی از نجابت و سرشار از عظمت و نيروی بی‌نظیر نژاد نسایی، بر روی صفحه سنگ آشكار می‌شود. يونانيان قديم تنومندی اسب نسایی را تحسين می‌کردند و از پاهایی كه زمين را لرزانده بود سخن می‌گفتند. ايران باستان مركز پررونق پرورش و توليد اسب در طول دوره‌ای بيش از 2000 سال بود.

اسب نژاد نسایی
اسب کرد

اسب‌های نسایی مراحل تکاملی اسب‌های کوتاه بوده و هستند قد آن‌ها گاهی به ۱۵۰ سانتیمتر رسیده است. هرجایی که به آن‌ها به‌دقت رسیدگی شده و انتخاب و کشش عاقلانه و عالمانه شده‌اند اسب‌های زیبایی به‌دست‌آمده‌اند که نام آن‌ها را اسب نسایی اصیل گذاشته‌اند.

انقراض اسب نژاد نسایی

بعد از فتح ايران توسط اعراب، اسب نژاد نسایی روبه‌زوال رفت و به‌مرورزمان این نزاد به‌کلی ناپديد شد و ميدان برای اسبي بلندتر و سبک‌تر باز شد كه ژان شاردن در قرن 18 ميلادي از آن به‌عنوان «زيباترين اسب شرق» یاد کرد.
معلوم نيست نابودی نژاد نسایی ناشی از روش افراطی در تغذيه اسب بود يا به علت تبعيد اسب‌های قابل كشش و يا درنتیجه‌ی كشتار اسب‌ها توسط قشون‌های متجاوز دشمن؛ اما بااین‌حال امروزه گاه ‌وبی‌گاه نمونه‌ای از اسب اصيل نسایی ظهور می‌کند ولیکن اين اتفاق بسیار نادر است.
متأسفانه از پدر و مادر هارای اطلاعاتی در دسترس نیست. لازم به ذكر است كه اسب نژاد كرد ايران فاقد تبارنامه بین‌المللی و فقط دارای تبارنامه ملی است.

کلام آخر

به پایان مقاله اسب نژاد نسایی رسیدیم امیدواریم لذت برده باشید.

با مراجعه به وبسایت واسط کالا یا اپلیکیشن واسط کالا می‌توانید حیوانات خانگی موردنظر خود را به راحتی خرید و فروش نمایید.

مطالب مرتبط:

منابع:

enacademic.com

allhorsebreeds.info

web.archive.org

steed.persianblog.ir

farsnews.ir

نظرات
تا کنون نظری ثبت نشده است.
ثبت نظر